De zwarte rat, feiten en wetenswaardigheden

De zwarte rat: een onzichtbare vijand in onze omgeving

De zwarte rat (Rattus rattus), ook wel bekend als de scheepsrat, dakrat of huisrat, is een veelvoorkomend en schadelijk knaagdier. Met zijn extreem lange staart, die langer is dan zijn lichaam, is hij een goede klimmer en kan hij zich moeiteloos verplaatsen langs telefoonkabels of door hoge gebouwen. Ondanks zijn naam is deze rat niet altijd zwart. Hij kan variëren van zwart tot lichtbruin, met een lichtere onderkant. Maar een constante factor is zijn vermogen om over de hele wereld te overleven en schade aan te richten. 

De zwarte rat (Rattus rattus) heeft een grotendeels kale staart. De staart is dun, geschubd en meestal haarloos, wat hem een kenmerkend uiterlijk geeft. De staart is langer dan het lichaam van de rat zelf en wordt gebruikt voor balans, vooral bij het klimmen, waar de zwarte rat in uitblinkt.

Oorsprong en verspreiding van de zwarte rat

De zwarte rat heeft zijn oorsprong waarschijnlijk in het Indiase subcontinent, maar dankzij menselijke reizen is hij nu wereldwijd te vinden. Het waren de Romeinen die dit beestje introduceerden in Groot-Brittannië, en sindsdien is hij over de hele wereld verspreid. Vooral in kustgebieden, waar veel scheepvaart plaatsvindt, is de zwarte rat vaak aanwezig. Ook in steden voelt hij zich thuis, waar hij droge, hoge plekken opzoekt, zoals zolders, spouwmuren en valse plafonds.

Buiten de stad leeft deze rat graag in bomen, zoals palmen en pijnbomen, en zelfs tussen rotsen en kliffen. Deze uitstekende klimmer kan zich overal aanpassen, van gebouwen tot landerijen, waar hij zich schuilhoudt in schuren en graanvelden.

In welke gebieden bevindt zich de zwarte rat in Nederland?

De zwarte rat (Rattus rattus) komt in Nederland vooral voor in bepaalde gebieden, hoewel de verspreiding per regio kan variëren. Deze rat heeft een voorkeur voor specifieke leefomgevingen en is vooral te vinden in de volgende gebieden:

1. Kustgebieden
   De zwarte rat is vaak te vinden in kuststreken, vooral in en rondom havens en scheepswerven. Dit komt doordat hij oorspronkelijk werd verspreid via de scheepvaart en nog steeds goed gedijt in gebieden waar veel goederen worden verhandeld en opgeslagen.
2. Landbouwgebieden
   In landelijke gebieden, vooral op boerderijen, komt de zwarte rat ook voor. Ze nestelen zich vaak in schuren, stallen en opslagruimtes voor graan en veevoer, waar ze voedsel en schuilplaatsen vinden.
3. Stedelijke gebieden
   Hoewel de bruine rat vaker voorkomt in steden, kan de zwarte rat ook aanwezig zijn in stedelijke gebieden, vooral in oude gebouwen met veel gaten en kieren. Ze maken gebruik van spouwmuren en zolders en nestelen zich vaak in de hogere verdiepingen van gebouwen.
4. Natuurgebieden en bossen
   De zwarte rat is ook te vinden in bossen en natuurgebieden, vooral in regio’s waar veel bomen en struikgewas zijn, zoals langs de rand van bossen. Ze zijn uitstekende klimmers en geven vaak de voorkeur aan nestelen in bomen.
5. Oost- en Zuid-Nederland
   In delen van Oost- en Zuid-Nederland, zoals Limburg en delen van Gelderland, is de zwarte rat aangetroffen. Deze gebieden hebben een mix van landbouw, natuur en dorpen, wat een ideale leefomgeving kan vormen voor deze rat.

De verspreiding van de zwarte rat in Nederland is de afgelopen decennia enigszins toegenomen, mede door de toename van de wereldhandel en veranderingen in stedelijke en landelijke infrastructuur.

De zwarte rat komt in Nederland vooral plaatselijk voor, met een opvallende concentratie in havengebieden. In Noord-Brabant, Zeeuws-Vlaanderen en Noord-Limburg zijn ze algemeen voorkomend op agrarische bedrijven en in veevoederbedrijven, met name in de nabijheid van (binnen)havengebieden. Deze regio’s bieden ideale omstandigheden voor de zwarte rat vanwege de combinatie van voedselbronnen en schuilplaatsen in de opslagruimtes.

Daarnaast zien we een toename van zwarte ratten in stedelijke omgevingen, waar ze zich nestelen in oude gebouwen, spouwmuren en daken. Dit is vooral een groeiende zorg omdat de ratten zich hier steeds beter aanpassen aan de menselijke omgeving. Hierdoor neemt de kans op contact met mensen en het risico op ziektes toe.

Levensstijl en gedrag van de zwarte rat

De zwarte rat is in Europa sterk afhankelijk van de menselijke omgeving en is in Nederland vooral te vinden in en rondom gebouwen. Ze komen zelden in afgelegen natuurgebieden voor. Bij warme voorjaren en zomers zie je ze soms in tuinen nestelen, vooral in klimplanten, hagen en andere dichte begroeiing.

• Zwarte ratten leven in groepen

De zwarte rat is vooral ’s nachts actief. Deze sociale dieren leven in groepen, ook wel ‘packs’ genoemd, die meestal worden geleid door dominante vrouwtjes. Deze vrouwtjes nemen de leiding binnen de groep en hebben de meeste invloed, terwijl mannetjes vaak een hiërarchie vormen onder elkaar. Hoewel ze sociale wezens zijn, zijn de vrouwtjes van deze soort doorgaans agressiever dan de mannetjes.

• De zwarte rat heeft scherpe zintuigen

Met hun scherpe zintuigen van zicht, geur, gehoor en tast zijn deze ratten goed uitgerust om voedsel te vinden en gevaren te ontwijken. Hoewel ze vaak schuchter zijn en liever vluchten dan vechten, kunnen ze behoorlijk territoriaal zijn en markeren ze hun leefgebied met oliesporen.

• Elke kolonie bewaakt haar eigen territorium

Deze ratten staan bekend om hun intelligentie en opportunistische aard. Ze zijn extreem snel, uitstekende klimmers en kunnen goed springen. Elke kolonie zwarte ratten bewaakt haar eigen territorium, waar geen andere ratten worden toegelaten. Na een bestrijdingsactie kan een vrijgekomen territorium snel worden overgenomen door een andere kolonie, tenzij er preventieve maatregelen zijn genomen om dit te voorkomen. Wanneer een populatie te groot wordt voor een gebied en er een tekort aan voedsel of schuilplaatsen ontstaat, zullen zwarte ratten migreren naar nieuwe locaties. Ook worden ze vaak verspreid via schepen en transporten.

• Zwarte ratten hebben een slecht zicht

Zwarte ratten hebben relatief slecht zicht en zijn voornamelijk actief in de schemering en ’s nachts. Toch kunnen ze ook overdag gespot worden. Hun voornaamste zintuigen zijn reuk en gehoor, en hun snorharen helpen hen om zich in het donker goed te oriënteren.

• De zwarte rat is neofobisch

In tegenstelling tot huismuizen zijn ratten neofobisch, wat betekent dat ze wantrouwend zijn tegenover nieuwe objecten in hun omgeving. Wat betreft voeding zijn zwarte ratten alleseters, maar ze hebben een voorkeur voor kwalitatief hoogwaardig voedsel zoals noten, granen en vruchten. Gemiddeld eten ze zo’n 15 gram per dag en leggen ze voedselvoorraden aan. In tegenstelling tot de bruine rat hebben ze minder vocht nodig, waardoor ze uitstekend kunnen overleven in drogere omgevingen.

Voeding en dieet van de zwarte rat

Zwarte ratten zijn alleseters, maar hebben een voorkeur voor plantaardig voedsel zoals fruit, noten, granen en zaden. Ze zijn echter niet kieskeurig en kunnen ook kleine insecten en andere ongewervelden eten. Dit brede dieet maakt ze bijzonder schadelijk voor landbouwgebieden, waar ze gewassen vernietigen en opslagruimten binnendringen.

Voortplanting en levenscyclus

De zwarte rat kent een polygynisch voortplantingssysteem, waarbij één dominant mannetje met meerdere vrouwtjes paart. Het voortplantingsseizoen loopt van maart tot november, en in die tijd kunnen de vrouwtjes wel vijf nesten produceren, elk met 1 tot 16 jongen. De draagtijd duurt 21 tot 29 dagen, en de jongen worden blind en hulpeloos geboren. Ze openen hun ogen pas na 15 dagen en worden na drie tot vier weken onafhankelijk van hun moeder.

• Wat is een polygynisch voortplantingssysteem?

Een polygynisch voortplantingssysteem is een type paringssysteem waarbij één mannetje paren aangaat met meerdere vrouwtjes, terwijl de vrouwtjes meestal slechts met dat ene mannetje paren. Dit systeem komt vaak voor bij dieren waarbij het mannetje zijn dominantie of aantrekkelijkheid toont door territorium, voedsel of bescherming te bieden, en zo meerdere vrouwtjes aan zich weet te binden.

Bij een polygynisch systeem kan het dominante mannetje, door het paren met meerdere vrouwtjes, zijn genen over een groter aantal nakomelingen verspreiden. Dit zie je bijvoorbeeld bij dieren zoals leeuwen, sommige vogels en ook bij de zwarte rat (Rattus rattus), waar het dominante mannetje vaak de meeste reproductieve successen heeft binnen een groep.

Gevaren en bedreigingen

Hoewel de zwarte rat tegenwoordig als ‘Least Concern’ (minst zorgwekkend) op de IUCN Rode Lijst staat, vormt hij nog steeds een grote bedreiging voor zowel mensen als de natuur. Deze ratten zijn verantwoordelijk voor het overbrengen van tal van ziekten, waaronder de gevreesde builenpest, die in de middeleeuwen miljoenen mensenlevens eiste. De zwarte rat draagt vaak vlooien bij zich die deze ziekten verspreiden. Daarnaast zijn ze destructief voor gewassen en kunnen ze aanzienlijke schade aanrichten in zowel stedelijke als landelijke gebieden.

De ziekte kan leiden tot milde tot ernstige symptomen bij mensen, zoals koorts, hoofdpijn, spierpijn en in ernstige gevallen nier- of leverfalen. Het is dus belangrijk om rattenplagen te voorkomen en goede hygiënemaatregelen te treffen om besmetting te vermijden.

De zwarte rat is ook verantwoordelijk voor de verspreiding van leptospirose. Leptospirose is een bacteriële infectie veroorzaakt door de Leptospira-bacterie, die zich via de urine van geïnfecteerde dieren, waaronder ratten, verspreidt. Deze bacterie komt vaak voor in stilstaand water of vochtige omgevingen, waar mensen of andere dieren besmet kunnen raken door direct contact met de besmette urine of door water, voedsel of aarde die ermee in aanraking is gekomen.

In natuurgebieden, vooral op eilanden, hebben zwarte ratten bijgedragen aan de uitsterving van verschillende vogelsoorten, kleine zoogdieren, reptielen en inheemse planten. Hun aanwezigheid kan dus een negatief effect hebben op lokale ecosystemen.

PestiNext® helpt je rattenprobleem te bestrijden

De zwarte rat is niet alleen een bedreiging voor je woning of bedrijf, maar kan ook grote gezondheidsrisico’s met zich meebrengen. Gelukkig kan PestiNext® je helpen om deze ongewenste gasten te bestrijden. Met een breed scala aan effectieve producten zoals rattenvallen, lokaas stations en speciale monitoringsystemen, kunnen wij je voorzien van de juiste tools om ratten op een veilige en doeltreffende manier te bestrijden.

Met onze producten tegen ratten, kun je niet alleen voorkomen dat ze binnenkomen, maar ook zorgen voor een snelle en efficiënte bestrijding als je al met een rattenplaag te maken hebt. Heb je vragen of advies nodig over hoe je het beste kunt omgaan met ratten in jouw situatie? Neem dan contact op met PestiNext® voor deskundige begeleiding en hoogwaardige producten. Samen zorgen we ervoor dat jouw leef- of werkomgeving weer ratvrij wordt. 

Koop spullen voor rattenbestrijding in met staffelkorting en laagste prijsgarantie bij PestiNext®

Wil je jouw bedrijf beschermen tegen een rattenplaag en ben je op zoek naar hoogwaardige producten voor rattenbestrijding? Bij PestiNext® kun je terecht voor een breed assortiment aan effectieve bestrijdingsmiddelen, van rattenvallen tot lokaasstations, allemaal met staffelkorting en de laagste prijsgarantie. Registreer vandaag nog als bedrijf en profiteer van exclusieve aanbiedingen, deskundig advies en snelle levering. Zorg ervoor dat jouw bedrijf veilig blijft en neem geen enkel risico met ratten. Schrijf je nu in bij PestiNext® en wees voorbereid op elke plaag!